Telvin Hüsn-ü Hat Sahaf Şiir sine40
Anasayfa > Adnan İslamoğulları > Mağrur olma, senden büyük Allah var!..

Mağrur olma, senden büyük Allah var!..



Selimiye Câmii’nin inşâının bitiminden sonra bir gariplik olduğunu düşünen Mimar Sinan, defaatle câminin etrafında dolaşır durur. Bir tuhaflık vardır, olmayan, güzelliği tamamlamayan, kemâle ermeyen bir şeyler vardır...


Israrlı gözlemleri neticesinde keşfeder o tuhaflığı, bir nispet, bir oran problemi vardır.. Selimiye Câmii’nin etrafındaki evlerin pencereleri büyüktür ve câmi ile evler arasındaki oranın âhengini bozmaktadır bu. Pencerelerin büyüklüğü câminin heybetine gölge düşürmektedir...


Emir verir Mimar Sinan ve câminin etrafında, câmiyi gören bütün evlerin pencerelerini küçülttürür.


Câmi ile etrâfı arasındaki nispet fikri kemâle ermiştir artık, yani Selimiye bitmiştir artık.


Yüzlerce yılda oluşan estetik fikrin, estetik değerlerin, estetik birikimin, estetik anlayışın şehir medeniyeti ile arasındaki karşılıklı beslenme, yine yüzlerce yılda oluşan dinî ve felsefî birikimin de bir neticesidir.


Mimârî-insan, mimârî-din, mimârî-felsefe, mimârî-sanat, mimârî-medeniyet, mimârî-kültür münâsebeti bir medeniyetin, bir milletin, bir devletin estetik kimliğidir aslında..


Müslümanlar tabiatın kudsiyetini ihlâl etmek olarak idrâk ederdi; tabiatla yarışmayı, tabiatı tahrip etmeyi, tabiatın dengelerini bozmayı. Müslümanlar, tabiatın ilâhîliğinin ebedî, kendisinin ise fâni olduğunu bilirlerdi ve bu sebeple de âbidevî mimârîye, eskilerin tâbiriyle şeddâdî mimâriye uzun yüzyıllar uzak kaldılar...


Mesken mimârîsinde mütevâzı yapıları tercih eden Müslüman mimârî estetiği, câmilerin mimârîsinde de oldukça sade ve gösterişsiz yapıları tercih etti, yalnızca yapı malzemesi olarak mesken mimârîsinin aksine kalıcı yapı malzemelerini tercih etti. İhtişâmı yalnızca taşın sâdeliğinde yükseltti, taşın ruhu vardı, taşların dili vardı...


Tekkelerinin, konaklarının, yalılarının her birinin ‘akademi vazifesi’ gördüğü yüzyıllar boyunca Osmanlı estetiği de aynı şekilde yükseldi, imparatorlukla birlikte. Batıdaki sarayların yanında sâde, basit bir askerî kışla gibi görünen Topkapı Sarayı’nda dünyanın zembereğini kurdu asırlarca. 
 
***

Konaklar, yalılar ‘akademi’ olmaktan çıktı, tekkeler ‘tefessüh etti’.


‘Dağıtmak’ için kurulan vakıflar, ‘toplamak’ ve ‘biriktirmek’ telâşına düştü.  


Tefessüh eden tekkelerden, ‘toplamak’ ve ‘biriktirmek’ üzere pürtelâş vakıflardan, şehirden taşraya göç eden şehirli geleneklerden ve şehirli san’attan ve estetikten yoksun zihinler yeni şehirler kurdular, göğe doğru yükselen, ‘modern şehir’ dediler bu Firavunlaşmaya...  


Modern şehirlere modern câmiler yaptılar.. Nispet fikrinden yoksun, estetik zevk ve değerlerden yoksun, tevâzudan yoksun.
Büyük olanı heybetli, yüksek olanı görkemli, pahalı olanı ihtişamlı zannettiler. 


Tanrı’yı mâbedin içinde zannettiler.  


Aşk, sevgi, sâdâkat, teslimiyet, görgü, nezâket, letâfet, âdâb, müâşeret, usûl, erkân, sükûnet, merhamet, ibâdet ve tebessüm terk etti mâbedleri.


“Yaradanı severiz yaradandan ötürü”  diyenler göçtüler kervan, katar, kâfile; sakal, bıyık, sarık, cüppe, kavuk, sürme, şalvar, misvak kuşananlar doldu yerlerine,  “sineğin bala ve yoğurda yapıştığı gibi şekle yapışanlar” doldu yerlerine.  Mâbedin içinde devlet değil, insan vardı, siyaset değil, irfân vardı, slogan değil, hikmet vardı, kibir değil, merhamet vardı, red değil, kabûl vardı, sınıf değil, saf vardı.


Mâbedin bahçesinde şadırvanlar vardı, güvercinlerinin şarkıları âsumana yükselen.. Mâbedin bahçesinde çocuklar vardı, minârelere tırmanan, şen sesleri dualara, âminlere karışan.
Mâbedin kubbesinde lâfz-ı celâl, minberinde kelâmın haysiyeti vardı, mihrâbına arz sığardı.  


Mâbedin minârelerinde zârâfet vardı, boğum boğum şerefelerinde hıçkırıklar vardı “âh” eden,  “af” diyen.
Mâbed, ahlâk demekti evvelen, güzel ahlâk ibâdetten de evveldi, ibâdet için giyilmiş bir libastı ahlâk, alınmış bir abdestti, bir huzura kabûlün hazırlığıydı ibâdetten evvel, hülâsa mâbed ahlâk demekti.  Mâbette gül dalında gül tartılırdı, kurt ile kuzu birlikte yayılırdı. 

***


Cümle âleme nispet yapmak için İstanbul’da Çamlıca’ya, büyük, en büyük, en yüksek câmi yapmak isteyenler, selâtin câmii ile büyük câmi arasındaki farktan bî-haber olanlar, nispet fikrinden yoksun, estetikten yoksun gösteriş meraklıları!..


Büyük, en büyük, en gösterişli, en yüksek câmiden evvel, Fırat’ın kenarında kaybolan koyunun hesâbının haşyetinden korkun. 


Büyük, en büyük, en gösterişli, en yüksek câmiden evvel, hak, hukuk ve adâleti yükseltin.


Büyük, en büyük, en gösterişli, en yüksek câmiden evvel, tevâzuyu yükseltin.


Büyük, en büyük, en gösterişli, en yüksek câmiden evvel ahlâkı yükseltin.


Büyük, en büyük, en gösterişli, en yüksek câmiden evvel, nefsinizi susturun, öfkenizi dindirin, gururunuzu törpüleyin, gücün ve iktidarın şehvetinden kurtulun...


 

Yorumlar

Güvenlik Kodu

vahiy  insan  şehir  revelation  ahlâk  etik  ethica  nüzhet yalan estetik  metafizik  ebrah doğu  batı  fıtrat  creation  yaratılış  iyilik  kötülük  dürüstlük  eşref-i mahlûkat  kişilik  asâlet  cesâret  vefâ  sadâkat  ihânet  yalan  immoralist  mitoloji  belh’um adâl  aere perennius  antere  genetik  şuur  terbiye  muâşeret  muâşaka  muvâsalat  firâk  zarâfet  letâfet  ferâset  panteon   rolyef  fresk  heykel  portre  gravür   ideal  ülkü  ülkücü   kerbelâ  aşk keşke  cennet  cehennem  araf  âdem  havva  hâbil  kâbil  elma  haz  hayâ  hicap  gurur  hürriyet  adâlet  musâvat  agnostic  akıl  dacret  locig  analytical  antiq  aristokrasi  kûrûn-i vustâ  giyotin  hakikat  hikmet  paradox  dialectic  tenkit  stoa  akademia  logos  logos spermaticos  felâsife  gelenek  hermeneutic  semantic  hint  upanişad  mutezile  ihvân-ı safa  ilk neden   iskenderiye okulu  medinetü’l fâzıla   hürriyet  kölelik  rönesans  ütopya  rethoric allah’ın kulu abdullah muhammed  kur’ân  endülüs ibn-i rüşd  aristotales  şeyh gâlip  farâbi  platon  sokrat   marcus aurelius  galile  mimar sinan  kirkedard  farabi  ibn-i sina   ibn-i hâldun  kafka  taşköprülüzâde  gazâli  musa cârullah  şemseddin sâmi frasheri  bergson  enver paşa  muhammed ikbal  hayyam  mehmet âkif  yâkup cemil  şems  ibn-i haldun  mevlâna  ali şeriâti  fuzulî  ebu’l âlâ el maarrî  ahmet mithat efendi  cemil meriç  nâmık kemal  ahmed hamdi tanpınar  kemal tahir  yahya kemal  cahid zarifoğlu  dostoyevski  tolstoy  knut hamsun  nietzsche  oğuz atay gogol  albert camus  descartes  herman hesse  puşkin  halil cibran  kaşgarlı mahmut  tevfik fikret  cenap şehabettin  neyzen tevfik  motzart  bach  mahler  tarkovski  suç ve  cezâ   anna karenina  madonna  prag  istanbul  çocuk kalbi  sn. petersburg  soljenitsin  marks  kant  heraklit  hegel  el-hamra  endülüs  kâmus u türkî  redhouse  wagner  kâmus u okyanus  lugat-i fransevî  iliria shqip  meydan larusse  şakâyık-ı nûmâniye  mevzuâtü’l ulûm  abdülkadir merâgi  ıtrî  muhammed esed  michelangelo van gogh  cezanne  rembrand  monet  hoca ali rıza  ulysess gaze  eleni karaindrou  sezen aksu  golha  farid farjad  osman hamdi

Tasarım : ATS